صفحه اصلی>تداخلات دارویی>مقالات تداخلات دارویی> مسمومیت با ترکیبات شیمیایی خانگی
مقالات تداخلات دارویی
 مسمومیت با ترکیبات شیمیایی خانگی

مسمومیت با ترکیبات شیمیایی خانگی

 


مسمومیت با ترکیبات شیمیایی جزء مسمومیت های رایجی است که می توانند بیش از همه تهدید کننده کودکان باشند. جدا از آفت کش ها سایر ترکیبات شیمیای خانگی مسمومیت زا را می توان به سه گروه عمده ترکیبات خورنده (caustic chemicals) ، دترجنت ها و ترکیبات آرایشی تقسیم کرد که در این مقاله به تفصیل به ترکیبات خورنده خواهیم پرداخت.

1-سفید کننده /   (Bleach )

سفید کننده ای که مصرف خانگی دارد عموما حاوی 4% تا 6% (معمولا 5.25%) سدیم هیپوکلریت و حداکثر تا 0.5% سدیم هیدروکساید می باشد. سفید کننده های خانگی محرک های ملایم تا متوسط در نظر گرفته می شوند. هرچه درصد این ترکیبات و pH آنها بالاتر باشد ترکیب به خورنده بودن نزدیک تر می شود.

علائم رایج: تهوع، استفراغ، درد شکمی، اسهال و سرفه می باشد . در پی تماس خوراکی یا استنشاقی سفید کننده خانگی خطرناک نبوده و نیاز به ارجاع  به مراکز درمانی ندارند. اما اگر علائمی من جمله dyspnea (اختلال در تنفس)،  drooling (ترشح بیش از حد بزاق)، dysphagia (اختلال در بلع)، سوختگی پوستی و سوختگی در دهان در فرد دیده شود نیاز به ارجاع دارد.

درمان مسمومیت با رقیق سازی بوسیله خوراندن شیر یا آب صورت می گیرد. رقیق سازی برای کودکان به میزان حدودا 120 سی سی (نصف لیوان)، و در مورد بزرگسالان یک لیوان پر محسوب می شود، اگر بعلت استفراغ مایعات را خارج کرد می توان دوباره این کار را تکرار کرد و جای نگرانی وجود ندارد.

در صورت تماس چشمی، باید به مدت یک ربع کامل چشم را با آب ولرم یا نرمال سالین شست و شو داده وحتما باید ارجاع به منظور معاینات چشمی صورت بگیرد.

در صورت مواجهه استنشاقی تنگی نفس متداول است و می توان با توصیه به مراجعه به مکانهایی با هوای تازه و همچنین استفاده از اسپری سالبوتامول به فرد مسموم کمک کرد اما اگر تنگی نفس بیش از 6 ساعت ادامه پیدا کرد، مراجعه به مراکز درمانی الزامی است. همچنین اگر فرد دچار تند نفسی و خس خس سینه شده بود نیز ارجاع ضروری است. ضمنا در صورتی که فرد مسموم همزمان چند ماده را مخلوط کرده بوده و در معرض گازهای حاصل قرار گرفته است ارجاع نیز الزامی است.  

2- چاه بازکن، چانته (Drain Cleaners/Openers )

ترکیب چانته و چاه بازکن سود 50-75% است، مواردی که در صنعت استفاده می شود ترکیبH2SO4 80-98% دارد. ترکیب دیگری هم که استفاده می شود جوهر نمک است که غلظت 10-31% دارد. با توجه به غلظت های بالا، این دسته از ترکیبات بسیار خطرناک محسوب می شوند و فرد مسموم باید به سرعت ارجاع داده شود. قابل ذکر است که به هیچ عنوان دایلوشن (تست غلظت مواد (با استفاده از بینی )) نباید انجام شود.

3- گاز پاک کن (Oven Cleaners ) :گازپاک کن ها حاوی سدیم هیدروکساید تا غلظت 7% هستند. چون درصد سود بالای 2% است به طور قطع ارجاع الزامی است ودر این موارد دایلوشن باید صورت بگیرد.

4- کف شوی (Floor cleaner )

 کف شوی ها عموما ترکیبات حاوی تالک (80%)، سدیم هیپوکلریت (0.5%)، تری سدیم فسفات (6.5%) و آب هستند. این ترکیبات قلیایی بسیار قوی محسوب می شوند، درمان باید با دایلوشن صورت بگیرد سپس به مراکز درمانی ارجاع داده شود.

شوینده های کاشی و سرامیک سورفکتانت های آنیونیکی هستند. فورمولاسیون قابل بررسی در منابع ترکیب Triethanolamine (10%) است که ماده اصلی محسوب می شود. اولئیک اسید (20%) و ان-متیل پیرولیدین (10%) و آب ترکیبات فرعی شوینده های کاشی و سرامیک بازار ایران محسوب می شوند. درمان مسمومیت فقط با دایلوشن می باشد و عملا علامت خاصی ایجاد نمی کنند.

5- پاک کننده کاسه توالت (Toilet Bowl Cleaners )

فورمولاسیون این دسته ترکیبات در U.S به صورت HCl (26%) و در ایران به صورت Neodol12-25 (5%)، اوره (10%) و آب است. ترکیبات بازار ایران سورفکتانت های آنیونیک محسوب می شوند که درمانشان فقط با دایلوشن صورت میگیرد و عموما مشکل خاصی ایجاد نمی کنند.

6- شیشه پاک کن (Glass Cleaners )

ترکیب اصلی شان الکل است که می تواند اتانول، در اکثر موارد ایزوپروپیل الکل و در بعضی موارد متانول باشد. گلیکول اترها هم جز ترکیبات فرعی محسوب می شود. هر موردی از مواجهه با شیشه پاک کن ها باید به سرعت به مراکز درمانی مسمومیت ارجاع داده شود.

7- جرم گیر کتری (Kettle descaler/cleaner )

فرمولاسیون این ترکیبات فورمیک اسید (10-85%) است. با توجه به اینکه فورمیک اسید جزو متابولیت های متانول در بدن محسوب میشود همان علائم مسمومیت متانول را ایجاد میکند، ارجاع فوری الزامی است. قابل ذکر است که در این موراد به علت افزایش جذب ترکیب دایلوشن نباید صورت نمی گیرد.

چد نکته طلایی:

1.   در هنگام استفاده از مواد شیمیایی و فرآورده های شوینده و پاک کننده پنجره ها را باز کنید تا هوا به خوبی در محیط جریان داشته باشد.

2. از اختلاط مواد شیمیایی مانند جوهر نمک با فرآورده های سفید کننده جداً خودداری کنید. بخارات و گازهای ناشی از این اختلال بسیار سمی و خفه کننده می باشد.

3.  پس از مصرف مواد شوینده، سفید کننده، جرم بر و لوله بازکن در محیط های دربسته و کوچک مانند دستشویی و حمام به هیچ عنوان در این مکانها توقف نکنید چرا که گازهای تولید شده در این محیط بدون تهویه مناسب خفه کننده و سمی می باشد.

4. ضمن استفاده از مواد شیمیایی حتماً از وسایل محافظت کننده مانند دستکش بلند، کفش نفوذ ناپذیر- لباس آستین بلند- شلوار بلند و جوراب استفاده نمائید.

5. هرگز سموم دفع آفات را در ظروف مشابه مواد خوراکی و آشامیدنی( مانند بطری نوشابه) نگهداری نکنید.

6. آیا می دانید در کشور ما مسمومیت با سموم کشاورزی یکی از علل مهم ایجاد مسمومیت ها است؟

9. در هنگام سم پاشی مزارع، باغات و باغچه ها حتماٌ از ماسک، دستکش و لباس مناسب استفاده نمایید.

10. از بکار بردن مقادیر بیش از حد توصیه شده سموم برای مقاصد کشاورزی خودداری کنید.

11. در صورت تماس سموم دفع آفات با پوست، ناحیه آلوده را با مقادیر فراوان آب و صابون شستشو دهید.

12. هر گونه مصرف خوراکی با سموم دفع آفات را جدی بگیرید و بیمار را برای درمان در اسرع وقت به نزدیکترین مرکز درمانی منتقل کنید.

13. آیا می دانید علایم و نشانه های مسمومیت با برخی از سموم موش کش می تواند به صورت تاخیری( 24 تا 48 ساعت بعد از مصرف) ظاهر شوند؟

14. علایم و نشانه های مسمومیت با گروه مهمی از حشره کش ها (موسوم به ترکیبات ارگانوفسفره) با تهوع، استفراغ، دردهای شکمی، اسهال، ریزش اشک ، آبریزش از بینی، تعریق، تنگی نفس، افت فشارخون، تنگی مردمک چشم، اختلالات قلبی و عصبی همراه است.

دکتر محمد مهدی ثقفی فوق تخصص فارماکولوژی

 : 1178 ۱۳۹۴/۱۲/۱۰ شرکت باند و گاز و پنبه کاوه