صفحه اصلی>تداخلات دارویی>مقالات تداخلات دارویی>داروهای ادرار آور
مقالات تداخلات دارویی
داروهای ادرار آور

داروهای ادرار آور

 


دیورتیکها (
 Diuretic )  مدر یا ادرار آور، داروهایی را گویند که موجب افزایش حجم ادرار در انسان شود، مکانیسیم کلی آنها با اثر بر روی  کلیه  موجب افزایش جریان  ادرار  می‌شوند و بر اساس اینکه بر کدام بخش از توبولهای (لوله پیچیده) کلیوی (مانند دیستال، پروکزیمال یا قوس هنله و یا با مکانیسم اسمز) اثر کنند دارای ویژگیهای متفاوت نارسایی قلبی واِدم(وَرم) هستند. داروهای مدر کاربردهای فراوانی دارند ولی شایعترین مورد استفاده از آنها کنترل افزایش فشار خون است، و همچنین برای درمان اِدم، اِدم مغزی، هیپرکالمی، بیماریهای حاد کوهستان  (   (AMSنارسایی قلب،  سیروز و بیماریهای کلیوی ودفع کلیوی و مسمومیت با داروهایی که دفع کلیوی دارند مانند  آسپرین به کار برده می‌باشد. از بعضی از این مدرها سوء استفاده شده  و برای کاهش وزن نیز ممکن است مصرف شوند   .

دیورتیک ها بر اساس اینکه بر کدام بخش از توبول های کلیوی اثر می‌کنند، دارای ویژگی های متفاوتی با مکانیسمهای متفاوتی هستند، این داروها به انواع زیر تقسیم بندی می شوند :

- مهار کننده های کربنيک انیدراز(آنزیمی حاوی یون روی است که هیدراسیون برگشت پذیر دی اکسید کربن به بی کربنات و پروتون را کاتالیز می کند) (مانند: استازولاميد، دورزولاميد، برينزولاميد)

- لوپ دیورتیک (فورزمايد، بومتانيد، تورزمايد، اتاکرينيک اسيد)

- دیورتیک های تيازيدی (   هيدروکلرتيازيد،اينداپاميد، متازولون )

- ديورتيک های نگهدارنده پتاسيم (  اسپيرونولاکتون، آميلورايد، تريامترن )

- ديورتيک های اُسمزی (مانيتول، گليسرين، ايزوسوربايد، اوره  )

- آگونيست آنتی ديورتيک هورمون ) دزموپرسين )

- آنتاگونيست های (ADH) (دمکلوسايکلين، يون ليتيم)

از جمله عوارض بارز و مشترک داروهای مدرآن است که مصرف این دسته از داروها باعث کم شدن حجم مایعات بدن می شوند، که در اثر این تغییر، موادشیمیایی منجمله الکترولیت های حیاتی از بدن دفع می شوند و در نهایت غلظت مواد معدنی مهم و ضروری در خون از جمله پتاسیم، کاهش می یابد و اگر سطح پتاسیم خون کاهش پیدا کند، احتمال ابتلا به بیماری دیابت تشدید می‌شود. برای جلوگیری از کمبود پتاسیم، محققان به افرادی که از داروهای ادرار آور برای کاهش فشارخون استفاده می کنند توصیه‌ می نمایند که مواد خوراکی غنی از پتاسیم را مصرف کنند.

داروی دیورتیک موثرترین داروی بیماران قلبی وعروقی، اما ادارآور است، مصرف‌کنندگان بخصوص سالمندان باید بدانند تنها در دو هفته اول مصرف، داروی دیورتیک، سبب افزایش ادرار در آنها می‌شود.

یکی از پر مصرفترین داروهای مدر  فورزمايد، (Furosemide با نام تجاری Lasix ) از دسته داروها از گروه لوپ ديوريتک می باشد. بطور عمده فوروزماید برای درمان  پرفشاری خون  مصرف می‌شود. همچنین برای کاهش اِدم عمومی، افزایش جریان ادرار و در نتیجه  کاهش وزن   و برای ورزشکاران به عنوان دوپینگ محسوب می‌شود.

 از جمله تداخلات این دارو با  دسته داروهای  NSAR منجمله  Indomethacin  و Aspirin و   دسته آنتی بیوتیک    Aminoglycosides    منجمله    Gentamicin ,  Tobramycin , Kanamycin  می باشد. یکی از عوارض مهم ناشی از مصرف طولانی مدت این دارو افزایش  قند خون و نیز اسید اوریک می باشد که جهت پیشگیری  مانیتورینگ الکترولیت ها(سدیم، پتاسیم ، کلسیم و... ) ،( ,HCo3  K,Na,Ca, Mg ) کراتینین  (Creatinine)  ,  اسید اوریک (  Uric acid ) و قند الزامی است.

بیماران سالخورده ممکن است به اثرات این دارو بر روی فشارخون و الکترولیت ها حساس تر بوده و در معرض خطر بروز کلاپس(  معنی خرد شدن مهره در ستون فقرات است . ) ،گردش خون و حملات ترومبوآمبولی(لخته خون) باشند . سستی و بی‌حالی،  اِدم ریه  حاد،  آسیت ) آب آورندگی شکم)  و... از عواقب آن است .

 پتاسیم مانند یک ماده ادرار آور عمل می کنند و در متعادل نگه داشتن میزان آب بدن موثر باشد بنابر این در پیشگیری از بروز اِدِم موثر می باشد، لذا به ورزشکاران پس از فعالیت های ورزشی سخت و نفس گیر و افرادی که دچار فشارخون بالا هستند، معمولاً توصیه می شود که از مواد غذایی حاوی پتاسیم در رژیم غذایی روزانه خود استفاده کنند زیرا این مواد به عنوان یک دیورتیک( ادرار آور) طبیعی عمل ، می کنند و به علت دارا بودن پتاسیم فروان علاوه بر جایگزین نمودن الکترولیت های از دست رفته بدن با تحریک کلیه ها به دفع آب اضافی بدن کمک می کند.

 برخی از گیاهان دارویی نیز بطور طبیعی دیورتیک (ادرار آور) می باشند. در زمانهای بسیار قدیم از مارچوبه به عنوان یک ماده ادرار آور طبیعی برای تقویت عملکرد کلیه ها استفاده می کردند. بطور کلی مصرف گیاهان دارویی یکی از بی ضررترین راهها برای تقویت و تنظیم بدن می باشد( البته اگر درست و مناسب استفاده شود).    

 از جمله گیاهان که بطور طبیعی ادرار آور و حاوی پتاسیم می باشند عبارتند از : جعفری، پرتقال، موز، سیب زمینی، چای سبز و چای سیاه، رازیانه، تخم کرفس، گزنه، برگ قاصدک  ، چغندر، انواع انگور، نخود سبز، لوبیا سبز، آناناس، کدو تنبل،  تره فرنگی، سبزیجات برگ پهن و سیر . مواد غذایی حاوی آب فراوان مانند پیاز، هندوانه و خیار همگی دارای خاصیت دیورتیک می باشند . ترکیباتی به نام "دوبرومین"  ماده ای ادرار آور و از خانواده کافئین می باشد، این ماده ادرار آور سبب تحریک سیستم عصبی مرکزی شده و با انبساط عروق خونی، سبب افزایش ادرار می شود. موادی مانند شکلات حاوی  مقدار قابل توجه ای "دوبرومین"  بوده که از این ماده برخی اوقات در درمان احتباس مایعات در بدن  وحملات قلبی از آن استفاده می کنند.

دکتر محمد مهدی ثقفی فوق تخصص فارماکولوژی

 : 1819 ۱۳۹۵/۱۰/۲۰ شرکت باند و گاز و پنبه کاوه