صفحه اصلی>درباره ما>مسئولیت اجتماعی>مقدمه
مقدمه

مسئولیت اجتماعی

از نظر اجتماعی مسئول بودن یعنی آدم ها و سازمان ها می بایست با اخلاق و با حساسیت نسبت به مسایل اجتماعی ، فرهنگی و محیطی رفتار کنند. تلاش برای برقراری مسئولیت اجتماعی ، به افراد، سازمان ها و دولت ها کمک می کند تا تاثیر مثبتی بر پیشرفت جامعه داشته باشند. اساساً یک سازمان برحسب نیازی عمومی و اجتماعی به‌وجود می‌آید و مبنای ایجاد سازمان نیاز به تولید کالا و یا ارائه خدمت به جامعه است. لذا نه سازمان می‌تواند خود را از جامعه جدا کند و نه جامعه می‌تواند بدون سازمان زندگی کند. از نتایج این رابطه لاینفک این است که هر تصمیم و عمل سازمان به نحوی روی جامعه تأثیر می‌گذارد. تأثیرگذاری فوق باعث می‌شود که آحاد جامعه، خود را در عملکرد سازمان سهیم دانسته و از سازمان مسئولیت خواسته و حسابرسی کنند. سازمان ها مستقل از نوع مالکیت خود ، در محیطی به کسب و کار می پردازند که حداقل مسئولیت آنها عرضه کالا و خدمات است، اما بُعد ارتباط سازمان با اجتماع اطراف، سازمان را مجبور می کند که رفتارها و واکنش هایش از حالت صرف اقتصادی فاصله بگیرد. در جامعه امروز که سازمان ها تاثیر عمده ای بر سیستم اجتماعی دارند و حل چالش های جهانی بدون مشارکت و همکاری سازمان ها کار آسانی نیست موضوع عمل به مسئولیت های اجتماعی توسط سازمان ها حیاتی به نظر می آید.  از زوایای گوناگونی به پدیده مسئولیت اجتماعی شرکت ها پرداخته شده و تعاریف زیادی برای آن ارائه گردیده است اما به طور کلی می توان مسئولیت اجتماعی مدیران و سازما ن ها را الزام پاسخ گویی و برآورده کردن توقعات گروه های ذینفع خارجی ( مشتریان، تامین کنندگان، توزیع کنندگان، محیط زیست و جامعه) را با حفظ منافع گروه های ذینفع داخلی ( کارکنان و سهامداران) دانست.

- بررسی مسئولیت اجتماعی سازمان ها :

مسئوليت اجتماعي سازمان ها يعنـي رويــــــه هـاي باز و شفاف كسب و كار، يعني روشهايي كه مبتني بر ارزشهاي اخلاقي و احترام به كاركنان، جامعه و محيط زيست مي باشد. مسئوليت اجتماعي شركتها به اين منظور برنامه ريزي مي شود كه براي جامعه به طوركلي و براي سهامداران حامل ارزش پايدار باشد. حوزه مربوط به روش يا رويه كسب و كار دربرگيرنده يكي از پوياترين و چالش پذيرترين موضوعهايي است كه امروز رهبران شركتها با آن روبرو هستند. امروزه برای مدیران، ديگر كافي نيست كه وظايفي چون برنامه ريزي، سازماندهي و كنترل را انجام دهند و خود را اثربخش بنامند بلكه پاسخگويي به نيازهاي جامعه و خواست شهروندان و مشتريان داخلي و خارجي سازمانهايشان از زمره وظايف بااهميت تـــــر آنان محسوب مي شود. مي توان گفت همانگونه كه مديران نحوه انجام وظايف سنتي را مي آموزند، بايد از چگونگي انجام چنين وظايف جديد نيز آگاه شوند زيرا شرايط امروز جهان و فضاهاي جديد كسب و كار ايجاب مي كند تا رهبران و مديران سازمانها و شركتهاي بزرگ كه در بازارهاي جهانـــــي يا بازارهاي درحال جهاني شدن نقش فعال و موثر دارند، تمام تلاش خود را متوجه ايجاد ارزش براي تمامي ذينفعان خود كنند و نوعي تعادل ميان بخشهاي اجتماعــــي، اقتصادي و زيست محيطي كسب و كارشان ايجاد نمايند.

به طوركلي مي توان گفت مسئوليت اجتماعي شــــركتها (CSR ) به ارائه روشهايي مي پردازد كه سازمانها در فضاهاي كسب و كار خود به آن عمل كنند و پاسخگوي توقعات جامعه، انتظارات تجاري، قانوني و اخلاقي اجتماعي آنان باشد. چرا كه سازمانها مسئوليتهاي بزرگـي در زمينه اجتماعي، اقتصادي و محيطي در قبال كاركنـــان، سهامداران، مشتريان، دولت، تاميـن كنندگان و تمامي ذينفعان خود برعهده دارند.

آنچه كه مي تواند يك اعتماد و اطمينان دوجانبه را فراهم سازد و شركتها و سازمانها را به انباشت سرمايه و سوددهي هدايت كند، وجود فضايي پر از اعتماد در تجارت و اقتصاد است و اين قدم اول است براي پاسخگويي و حساب پـس دهي شركتها در قبال عملكرد خويش، قدمي كه اگرچه لازم است ولي براي مسئول بودن در قبال كليه ذينفعان ازجمله پيمانكاران، شركاي تجاري، انجمنها و نهادهاي مدني، سازمانهاي دولتي و درنهايت كل جامعه كافي نيست. چرا كه شركتها براي بقا و پايداريشان بايستي سوددهي و افزايش سرمايه را در فضاي رقابتي باز همراه با عملكردي سالم تحقق بخشند.

هرم مسئولیت اجتماعی سازمان ها :

کارول ، از نظریه پردازان موافق مسئولیت اجتماعی، بر این باور است که بی توجهی به مسئولیتهای اجتماعی موجب افزایش دخالت دولت ها در سازمان و در نتیجه کاهش کارایی آن ها می شود. او در مطالعه ای که انجام داده مسئولیت اجتماعی هر سازمان را برآیند 4 مولفه زیر می داند:

     نیازهای اقتصادی

سازمان ها موظفند نیازهای اقتصادی جامعه را برآورند و کالاها و خدمات مورد نیاز را تامین کنند. نخستین و مهم ترین مسئولیت اجتماعی هر سازمانی پرداختن به وظایف و رسالت اصلی سازمان است. اگر سازمانی نتواند کار اصلی خود را به خوبی انجام دهد، توان انجام کارهای دیگر را هم نخواهد داشت. یک کسب و کار ورشکسته، نه کارفرمای خوبی است، نه همسایه خوبی و نه شهروند خوبی.

     رعایت قوانین و مقررات عمومی

سازمان ها وظیفه دارند به بهداشت و ایمنی کارکنان و مصرف کنندگان خود توجه کنند، محیط زیست را نیالایند، در پی انحصار نباشند و مرتکب تبعیض ( قومی و جنسی) نشوند. سازمان ها در برابر فرآیندهای تولید خود مسئول هستند، این فرآیندها نباید هزینه اجتماعی تولید کند،  نباید ذرات معلق و غبار و آلودگی های صوتی ایجاد کند و به طور کلی باید فرآیندها تحت کنترل باشند تا پیامدها و عوارض آنها به حداقل برسد.

     رعایت اخلاق کسب و کار

در این قلمرو اصولی همچون صداقت، انصاف ، احترام و رقابت سالم مدنظر است.

    مسئولیت های بشر دوستانه

مشارکت سازمان در انواع فعالیت هایی که از معضلات جامعه می کاهد و کیفیت زندگی جامعه را ارتقا می دهد که تعبیر دیگر آن انجام مسئولیت های بشردوستانه و شهروند خوب بودن است.

مسئولیت اجتماعی و تاثیر آن بر سازمان :

هر دو مقوله اخلاق کار و  مسئولیت اجتماعی رعایت ارزش ها، هنجارها، اصول اخلاقی جامعه و تامین هدف های سازمان را در بر دارند اما مسئولیت اجتماعی حیطه وسیع تری را شامل می شود که در ارتباط با مسایل و سیاست گذاری های کلان سازمان است در صورتیکه اخلاق در کسب و کار حیطه رفتار فردی مدیران و کارکنان را در بر می گیرد. حاکمیت اخلاق کار بر سازمان منافع درون سازمانی زیادی از جمله بهبود روابط، افزایش تفاهم و کاهش تعارضات، افزایش تعهد، مسئولیت پذیری بیشتر کارکنان و کاهش هزینه های ناشی از کنترل را دارد. ولی حاکمیت دیدگاه مسئولیت اجتماعی از زوایای چندگانه زیر سازمان را تحت تاثیر قرار می دهد.

     افزایش مشروعیت

امروزه و با توجه به جهانی شدن فعالیت ها، ترویج مسئولیت های اجتماعی و نشان دادن وجهه اخلاقی سازمان ها ایجاد تصویر مثبتی از سازمان کرده ،مزیت استراتژیک ایجاد می کند و حسن نیت اجتماعی و اعتماد مصرف کننده را افزایش می دهد.

     استفاده از مزایای چندگانگی

با تنوع روز افزون نیروهای کار، سازمان هایی که بتوانند نیازهای این افراد را درک کنند و توانایی اداره و رعایت عدالت و اخلاق را با نیروی های کار با جنسیت، سن، نژاد، مذهب، قومیت و ملیت های مختلف داشته باشند  ، امکان بهره گیری از توانایی های بهترین ها را خواهند داشت.

     کاهش هزینه های ناشی از کنترل

ترویج خود کنترلی در سازمان، به عنوان یکی از مکانیزم های اصلی کنترل، از مباحثی است که بنیان آن بر اعتماد، اخلاق و ارزش های فردی استوار است. ترویج خود کنترلی و تعهد کامل کارکنان، باعث کاهش هزینه های ناشی از کنترل مستقیم و مستمر شده و موجب افزایش بهره وری و سود می شود.

     بهبود روابط، افزایش تفاهم و کاهش تعارضات

بهبود اخلاق کار در سازمان و تنظیم بهتر روابط در سازمان بیشترین تاثیر را بر روی رفتار نیروی انسانی داشته و موجب تسهیل همکاری و کاهش تعارضات می شود.  همچنین تعهد و مسئولیت پذیری کارکنان را افزایش می دهد.

     التزام اخلاقی در توجه به اهمیت ذینفعان

علاوه بر سهامداران، گروه های دیگری نیز وجود دارند که از اقدامات سازمان ها تاثیر می پذیرند و دارای منافع مشروعی از سازمان هستند. از جمله این گروه ها می توان به مشتریان، تامین کنندگان، دولت و جامعه اشاره داشت، که پاسخ مثبت به خواسته ها و نیازهای اخلاقی و اجتماعی آنها با افزایش سود و ارزش افزوده برای سازمان همراه خواهد بود.

     بهبود و افزایش مزیت رقابتی

توجه همه جانبه به ذی نفعان سازمان و انجام وظایف مربوطه از سوی سازمان موجب افزایش انگیزش نیروی انسانی، افزایش حسن نیت اجتماعی، افزایش تصویر مثبت و شهرت سازمان و نیز اعتماد جامعه می شود که بنیان های سازمان را مستحکم تر کرده و بر مزیت های رقابتی آن می افزاید.

مسئولیت اجتماعی شرکت ها  در ایران :

مسئولیت اجتماعی سازمان، فراتر رفتن از چهارچوب حداقل الزامات قانونی است که سازمان در آن فعالیت دارد. این تعریفی بود که آقای مهندس محسن خلیلی، رئیس هیات مدیره کنفدراسیون صنایع ایران در تعریف مسئولیت پذیری ارائه دادند. وی در ادامه گفت: بر اساس این تعریف شرکتها از نقش تاریخی شان که کسب سود، پرداخت مالیات، استخدام کارکنان و تبعیت از قوانین است فراتر می روند و در تحقق هدف های اجتماعی گسترده تر نقش بسزایی خواهند داشت. در واقع مسئولیت اجتماعی شرکت ها رویکردی متعالی به کسب و کار است که تاثیر اجتماعی یک سازمان بر جامعه چه داخلی و چه خارجی را مد نظر قرار می دهد و هدف اصلی آن گردهم آوردن تمامی بخش ها اعم از دولتی، خصوصی و داوطلبان جهت همکاری با یکدیگر است تا از یک سو موجب همسویی منافع اقتصادی با محیط زیست و از سوی دیگر سبب توفیق، رشد و پایداری کسب و کار گردد. البته باید توجه داشت که وابستگی کسب و کار به مسئولیت اجتماعی متناسب با نوع کار و اندازه واحد اقتصادی است، لیکن به لحاظ منافع و ارزشی که مسئولیت پذیری اجتماعی برای هر کسب و کار سازمان ایجاد می کند، بهره گیری از آن را در اندازه های مختلف واحد اقتصادی ضروری می سازد. بنابر این مسئولیت اجتماعی شرکت ها مختص به کسب و کارهای بزرگ و سودآورتر شدن آنها نیست، بلکه رفتار سازمانی تمامی شرکت ها و سازمان ها را در بر می گیرد.(1)

  1.  ماهنامه تدبیر www.imi.ir

با توجه به فرآیند خصوصی سازی در ایران و اعمال تغییر در ساختار مالی، در محیط های نظارتی ( تصوین قانون حمایت و ) ، در محیط های رقابتی ( جهانی شدن مقررات تجاری و ) ، در بازار سرمایه ( رشد موسسات مالی و ) و در محیط کار ( دانش محور شدن محیط کسب و کا و .. ) و افزایش اهمیت نقش کنترلی و تنظیم کنندگی سازمان ها ، مباحث مسئولیت های اجتماعی سازمانی مورد اهمیت و توجه ویژه قرار گرفته و نهادها و سازمان های مختلفی جهت ترویج و فرهنگ سازی این مباحث شروع به کار کرده اند.

در حال حاضر شرکت ها و سازمان فعالی در زمینه مباحث مسئولیت های اجتماعی در داخل ایران فعال هستند. از جمله این شرکت ها می توان به شرکت کیسون، موسسه خیریه محک، شرکت یونیلیور ، شرکت تام ایران خودرو، شرکت ملی نفت ایران، شرکت بیمه ایران، شرکت پاکشو، آب معدنی دماوند، شرکت رنگ سحر و شرکت باند و گاز و پنبه کاوه  ….. اشاره داشت.

مرکز  ترویج مسئولیت اجتماعی شرکت ها – ایران  – www.csriran.com

مرکز ترویج مسئولیت اجتماعی شرکتها موسسه ای است غیر دولتی ، غیر انتفاعی و غیر سیاسی که در چارچوب اهداف و موضوعات ترویج و آموزش مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکتها و حاکمیت شرکتی ( نظام راهبری شرکتها ) در کشور تشکیل شده و آذرماه 1385به ثبت رسیده است این مرکز به منظور ترویج مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکتها با تمامی بازیگران چون سازمانها و وزارتخانه های دولتی ، دانشگاهها ، تشکلهای صنعتی و صنفی و سازمانهای بین المللی وارد همکاری متقابل شده است. این مرکز به عنوان اولین موسسه ایرانی به عضویت معاهده جهانی سازمان ملل UN Global Compact و مجمع جوانان کنفرانس اسلامی  و شبکه مسئولیت اجتماعی شرکتی GPN360 درآمده است. این مرکز هم اکنون نایب رییس کمیته ایرانی استاندارد ایزو 26000 در کشور می باشد.  این مرکز هم اکنون نماینده موسسه the CSR-Company از اعضای تدوین کننده کمیته راهبری استاندارد ایزو 26000 می باشد. مرکز ترویج مسئولیت اجتماعی شرکتها ، از سوي موسسه Global Reporting Initiative جهت عضويت دركميته بررسي و اصلاح چهارچوب گزارش دهي پايدار G3 ( موسسه گزارش دهی جهانی ) دعوت به همكاري شد. همچنین این مرکز از اعضای کمیته حمایت کننده منشور زمین (ECI )  می باشد.

چشم انداز و ماموریت این مرکز به شرح زیر می باشد:

  • بهبود محیط کسب و کار مسئولیت پذیر در ایران
  • افزایش اگاهی و فراهم کردن منابع مفید برای توسعه کسب و کار مسئولیت پذیر از طریق همکاری با همه ذی نفعان مرتبط
  • چند نکته کلیدی:
  • 1- اقدامات مربوط به مسئولیت های اجتماعی با توجه به سطح آگاهی و اطلاعات ذی نفعان ، بعضاً بسیار زمان بر بوده  و در مجموع در زمان طولانی به ثمر می نشیند چرا که اصولاً این قبییل فعالیت ها از جنس کارهای فرهنگی می باشد.
  • 2- از جمله موانع موجود در نزد افراد برای انجام کارهای مرتبط با CSR،  نبود تجربه قبلی قابل قبول و مطرح بین شرکت ها و موسسات و عدم اطمینان به موثر بودن آنها می باشد.
  • 3- هزینه زیادی که فعالیتهای مرتبط با مسئولیت اجتماعی به شرکت ها تحمیل می کند مانع دیگری برای این قبیل فعالیت ها می باشد.
  • 4- اعتقاد مدیریت ارشد سازمان به موثر بودن فعالیت های مسئولیت اجتماعی  در فروش و بازار،  نقش کلیدی در اجرای آن دارد.
  • 5- داشتن کارکنان علاقمند و پیگیر و متخصص برای عملی کردن یافته ها و مرتبط کردن آن با فرآیند CSR شرکت بسیار مهم می باشد.
  • 6- نکته کلیدی برای نهادینه کردن مسئولیت اجتماعی در بنگاه های اقتصادی آن است که همه بدانیم:
  • CSR ، فعالیت هائی است که می تواند منافع سازمان و ذی نفعان ما را هم زمان تامین نماید ، به عبارت دیگر فعالیت های مسئولیت اجتماعی هیچ منافاتی با تلاش یک بنگاه اقتصادی برای کسب سود بیشتر ندارد بلکه تامین و یا حداقل رعایت منافع دیگران را نیز توصیه نموده و انتظار دارد.

رویکرد شرکت باند و گاز و پنبه کاوه :

همانطور که اشاره شد، مسئولیت اجتماعی شرکت ها تعهد و تکلیف مدیریت به انجام کارهایی که حافظ و ارتقاء دهنده رفاه جامعه و علایق سازمان باشد را در برمیگیرد. از آنجاییکه سازمانها تاثیر عمده ای بر سیستم اجتماعی دارند، فعالیت آنها باید بگونه ای باشد که در آن زیانی به جامعه و ذی نفعان نرساند، بنابراین مسئولیت اجتماعی با مفاهیمی همچون تعهد اجتماعی و پاسخگویی اجتماعی در ارتباط است. بهمین دلیل شرکت باند و گاز و پنبه کاوه به عنوان بزرگترین و معتبرترین شرکت تولیدی در زمینه تجهیزات یکبار مصرف پزشکی از این مقوله مستثنی نمی باشد.

فرآیندهای فعالیت های مرتبط با CSR شرکت کاوه به اختصار بشرح ذیل می باشند:

مرحله 1: فرآیند تشخیص نیاز:

در سال 1373 پس از راه اندازی فاز دوم کارخانه ( تولید انواع گاز جراحی و استریل ) شرکت کاوه پس از بررسی و مطالعه بازار مصرف به نتایج زیر دست یافت:

1- استاندارد تولید این کالاها در کشور تدوین گردیده ولی رعایت آن اجباری نشده است.

2- کیفیت کالای تولیدی در کشور بسیار پائین و غیرقابل قبول می باشد.

3- اطلاعات و آگاهی های سه گروه مصرف کننده نهائی ، مشتری ( مسئولین خرید و مصرف بیمارستان ها و درمانگاه ها)و کارشناسان سازمان ها وموسسات قانونی ( موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و اداره کل تجهیزات پزشکی ) که وظیفه کنترل کیفیت محصولات مصرفی فوق الذکر را در کشور به عهده دارند ، بسیار کم و تقریباً در حد صفر می باشد.

4- عامل تعیین کننده در فروش و مصرف کالاها  قیمت می باشد.

5- نقایصی در اجرای قوانین موجود نیز وجود دارد که باید اصلاح گردد.

 

مرحله 2: فرآیند انتخاب سبد پروژه های مسئولانه اجتماعی:

از آنجائیکه در بررسی های کارشناسان شرکت کاوه به این مهم تاکیدشده بود که هیچ تجهیز پزشکی یکبار مصرف به اندازه گاز جراحی واستریل درمجاورت خون و اعضاء داخلی بدن قرار نمی گیرد و ناخالصی ها و آلودگی های احتمالی موجود در گاز قطعاً به خون بیمار ( درمحل زخم و جراحت ) وارد شده و عفونت و تب پس از عمل و طبیعتاً طولانی شدن دوره درمان و بالا رفتن بی دلیل هزینه درمان را به همراه خواهد آورد و بیمار نیز بیشترین لطمه را از این بابت خواهد دید.

شرکت کاوه استراتژی خود را بر پایه تولید با کیفیت و اطلاع رسانی به ذی نفعان قرار داده است .

از اینرو جهت رفع این مشکل برای هر چهار گروه ذی نفع و همچنین همکاران خود اقدام به طراحی و برنامه ریزی بصورت ذیل نمود:

1-  بررسی علت تولیدکالاهای بی کیفیت توسط تولید کنندگان باند وگاز و تلاش در جهت رفع آنها در شرکت کاوه .

2- بررسی علت خرید کالاهای بی کیفیت توسط مراکز مصرف درمانی بیمارستانی و عدم توجه به احتمال تاثیر نامطلوب کیفیت این کالاها بر روی فرآیند بهبود بیمار.

3- بررسی علت اجباری نشدن استاندارد تدوین شده گاز جراحی و استریل و نیز عدم پیگیری و برخورد قانونی و حتی قضائی با افرادی که کالاهای بی کیفیت را تولید و به بازار عرضه می نمایند.

4- بررسی علت پذیرش کالاهای بی کیفیت توسط مصرف کننده نهائی.